Picture
4) Kredi verme standartlarında gevşeme:  Bankaların kredi verme şartları ile kredilerinin büyümesi arasında güçlü bir ilişki vardır. Amerika’daki emlak krizinde olduğu gibi, genellikle kredi verilmeyecek konut alıcılarına kolay kredi kullandırılması, sonuçta sürdürülemez bir konut patlamasını hızlandırır. Gevşek kredi standartları, aynı zamanda daha fazla kişinin kar amaçlı ev alıp satması anlamına gelen, yıllık ev alım satım sayısı ve hacmini büyüten kıvılcımı çakmıştır.

Yukarıdaki grafikte tüketici kredileri gelişimi görülüyor. Grafikten anlayabileceğimiz gibi kredilerdeki genişleme 2004 yılından itibaren başlıyor. Türkiye 2001 bir krizinden sonra büyüme eğilimine girmiş ve 2002 ila 2005 yılları arasında sırasıyla; %7.9 - %5.9 - %9.9 ve %7.6 oranında büyüme yakalamıştır. 2004 yılındaki bu yüksek büyüme rakamından sonra ekonomide artık bir büyüme istikrarı yakalanmaya başlanacağının sinyalleri alındı. Bu yıldan sonra güçlendirilen bankacılık sistemi, kredi musluklarını da açmaya başladı.

Türkiye ekonomisi 2004-2007 yılları arasında ortalama yüzde 6.5 oranında büyüdü. Türkiye tarihinin büyüme ortalaması yüzde 4 civarında bulunurken, bu oran yaklaşık bir buçuk kat fazla. İşte bu dönemde kredilerdeki genişlemenin arttığını net şekilde görebiliyoruz.

2008 yılına, yani dünyanın yaşadığı en ciddi ekonomik kriz dönemine geldiğimizde, bankacılık sistemimizin sağlamlığını ve kredi kullanımının ne düzeyde olduğunu da bu grafikten gayet iyi anlıyoruz. Krize rağmen kredilerde düzenli artış devam ediyor. 2009 yılı ile beraber Merkez Bankası’nın yaptığı faiz indirimlerinin ardından, kredilerin ciddi artış eğilimine girildiğini grafikten görebiliyoruz. Konut kredisi kullanımı da 2010 yılından itibaren hızlı bir artış eğilimine girmiş ve 2011 yılı ortalarına geldiğimizde reel olarak 200 milyar TL’yi aşmış durumda. Taşıt kredileri ise konut kredileri ile aynı eğilimde seyretmekte ama miktarı biraz daha fazla. Ancak burada kredi kartlarındaki artışın, reel rakamlarla çok yüksek oranda yaşandığı görülüyor. Zaten bu yüzden hükümetten ilk önlemler kredi kartları için geldi. İhtiyaç kredisi kullanımı ise çok daha düşük oranlarda kalmış durumda.

Türkiye’de vatandaşın mevduat bankalarından, taşıt, konut, düğün, nikah, boşanma kredisi adı altında aldığı toplam kredi miktarı 2002 yılının sonunda 6.6 milyar lira imiş. Enflasyonu hesaba katarsak bu rakam bugünün 5.9 milyar lirası kadar. Ya da başka bir hesapla o günkü dolar kurundan 3.8 milyar dolar. Aradan geçen on iki yılda, mevduat bankalarının vatandaşa verdiği kredi elli kattan fazla artarak 310 milyar liraya yükseldi. Yıllık ortalama yüzde 43 oranındaki artış hızıyla vatandaşa verilen kredi 2013 sonunda tam 51 kat artarak 309.9 milyara ulaştı. Aralık sonu dolar kurundan 153.5 milyar dolar. Ancak, dünya genelinde karşılaştırma yaptığımızda tüketici kredilerinin gelire oranı Türkiye’de hala daha düşük çıkacaktır. Örneğin Merkez Bankası’nın yayınladığı Finansal İstikrar Raporu’nda yer alan AB ülkelerinin borçluluk oranını gösteren aşağıdaki grafik Türkiye’de durumun o kadar da kötü olmadığını gösteriyor.
ABD ise neredeyse tüm ekonomik sistemini tüketim ve borçlanma üzerine kurmuş bir ülke. Borçluluk oranı yüksek gelirine ragmen %72 - %105 seviyelerinde seyretmekte. Gayrimenkul kredileri de tabii ki bu sistemi yansıtır nitelikte. Aşağıdaki ilk grafikte ABD’deki gayrimenkul kredilerinin büyümesi ikincisinde ise ABD’deki  toplam tüketici kredileri verilmektedir.
Son olarak, ABD’de bireylerin toplam borç stoğunun %70’ini de mortgage borçlarının oluşturduğunu gösteren aşağıdaki grafiğe bakalım.
Ancak konut piyasası açısından, son finans krizi sonrasına bakarsak, ABD, krizin cezasını konut fiyatlarında ve hanehalkı borçlarında düşüş ile  çeker iken, kriz öncesi aynı konut fiyat artışı ve hanehalkı borçlanma davranışını gösteren Kanada’da kriz teğet bile geçmemiş, ev fiyatları bugüne kadar hız kesmeden aynı oranda, hanehalkı borçları ise maşallah daha da fazla artmaya devam etmiştir. Aşağıdaki iki grafikte bir balon göstergesi olan bu durum açıkça gözlenmektedir.
Dünyada konut balonu olduğundan şüphelenilen ülkelerden Avustralya’da ise konut kredileri 2004 yılındaki %15li büyüme seviyelerinden sürekli olarak düşüş göstererek 2014 yılında %5li büyüme seviyelerine inmiştir. Aşağıdaki grafikte bu düşüş açıkça görülebilir. Avustralya’nın diğer ülkelere göre konut kredilerinin büyümesi açısından bir balon sinyali verdiği söylenemez.
Aşağıdaki grafikte de görüldüğü gibi, Güney Afrika’da hanehalkı borçlarının harcanabilir gelirlerine oranı 2004ten 2008e kadar %55ten %80’lere çıktıktan sonra şimdilerde %70ler seviyesinde. Ekonomide çok fazla borç olması tedirginlik verici olsa da, Güney Afrikalılar, 2009’dan bu yana yaşadıkları yüksek reel gelir artışlarının yardımıyla, borçlarını ödüyor gözüküyor. Balon teşhis kriterlerinden borçlanma açısından bakıldığında, Güney Afrika’da tüketicilerin baskı altında olduğu, ama henüz krizde olmadığı söylenebilir.
Ülkemizdeki kredi durumlarına göz atarsak:

BDDK’nın “Aralık 2013 Genel Görünüm Raporu”na göre, yasal üst limiti %75 olan bireysel konut kredilerinin teminat oranı, 2013 yılında konut kredilerindeki yüksek hacimli büyümeye rağmen %62-64 bandında seyretmiştir.

Kredi Kayıt Bürosunca hazırlanan aşağıdaki tablodan görüleceği üzere, yılın ikinci çeyreğinde kredi kullandırılan müşterilerin %67,3’ü, üçüncü çeyreğinde ise %65,7’si KKB tarafından en düşük riskli kabul edilen en iyi bant aralığında (1-10) yer almaktadır. Konut kredisi kullananların ise, açık ara çok daha yüksek bir oranı, %81,5’u en düşük riskli müşteri grubunda yer almaktadır.
Ayrıca, ülkemizde, konut kredilerinin tamamı TL cinsinden. Zira, mevzuat gereği, döviz geliri olduğunu belgeleyemeyenlere döviz cinsinden kredi yok. Bu durumda konut kredilerinde kredi alanlar açısından kur riskinin de olmadığını söyleyebiliriz.

Yukarıdaki tüm kredi verilerinden yola çıkarak bu bölümde, şu sonuçlara ulaşabiliriz:

1)      Kanada’da krediler ve ev fiyatları 2008 krizinde bile hız kesmemiş, hatta bugüne kadar durmadan artmıştır. Bu açıdan Kanada yine konut balonu sinyali vermektedir.

2)     İrlanda, İsveç, İngiltere, İspanya ve Portekiz’de hanehalkı borçlarının gelire oranı çok yüksektir. Bu ülkelerin hanehalkı borç oranları Türkiye’ye göre 3-4 kat yüksektir. Buralarda da kredi kriterine göre konut balonunun olduğundan söz edilebilir.

3)     Avustralya’nın diğer ülkelere göre konut kredilerinin büyümesi açısından bir balon sinyali verdiği söylenemez.

4)     Borçlanma açısından bakıldığında, Güney Afrika’da tüketicilerin baskı altında olduğu, ama henüz krizde olmadığı söylenebilir.

5)     Türkiye’de, daha önceki blog yazılarımda da defalarca vurguladığım gibi, işsizlik çok fazla,ortalama  hanehalkı geliri çok düşük olduğundan nüfusun çoğu kredi verilebilir durumda değil. İşsiz veya çok düşük gelirli kesime bankaların konut kredisi vermediğini görüyoruz. Yani, artık faizler sıfır bile olsa, bankalar kredi verme standartlarını düşürmedikçe Türkiye’de konut kredilerinde aşırı bir artış beklenemez. Bankaların da kredi verme standartlarında bir düşüş gözlenmemekte, tam tersine konut kredilerinin %81,5’u nüfusun en yüksek gelire sahip ve en risksiz bölümüne verildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, konut kredilerindeki artış da kredi kartları ve taşıt kredilerine göre daha azdır. Bu durumda, Türkiye için kredi verme standartlarındaki düşüşten kaynaklanan konut kredilerinde aşırı bir artıştan söz edilemez.

 


Comments

WEB LUIS
27/04/2016 11:03

Kisisel is baslatmak için bir kredi gerekiyor ?.
faturanizi ödemek için bir kredi gerekiyor mu?

Simdi kredi.teklif@gmail.com bize hemen kredi transferi ile devam etkinlestirmek için: Eger ilgileniyorsaniz lütfen bu e-postayi basvurun. Ayrica bu e-postaya burada bize ulasabilirsiniz: (finance_institute2015@outlook.com) Eger ilgileniyorsaniz dolgu ve bu bilgileri dönerseniz biz,% 2 faizle kredi veriyor.

Reply
08/01/2017 04:40

I am so impressed with the way you write this story... It's so simple yet can be easily understood.

Reply

Your comment will be posted after it is approved.


Leave a Reply